Η πρόσφατη ανακοίνωση του Τουρκικού Υπουργείου Άμυνας δεν ήταν απλώς μια γραφειοκρατική απάντηση σε διαμαρτυρίες της Αθήνας. Ήταν μια σαφής γεωπολιτική δήλωση προθέσεων που φαίνεται να κλείνει τον κύκλο των «ήρεμων νερών», μια περίοδο που πολλοί έσπευσαν να βαφτίσουν ως νέα εποχή στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Στην πραγματικότητα, η Άγκυρα, μέσα από τη ρητορική της που αναπαράγεται και αναλύεται από δημοσιογραφικούς κύκλους της γειτονικής χώρας, δείχνει ότι η στρατηγική της παραμένει αναλλοίωτη, παρά τις κατά καιρούς διπλωματικές αβροφροσύνες.

Το κλίμα στην Αθήνα είναι πλέον βαρύ, καθώς η τουρκική πλευρά απέρριψε μετά βδελυγμίας τις κατηγορίες για παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου στο Αιγαίο. Η ουσία της διαφωνίας δεν βρίσκεται μόνο στις πτήσεις αυτές καθαυτές, αλλά στον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία αντιλαμβάνεται το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα στο Αρχιπέλαγος. Για τους αναλυτές που παρακολουθούν στενά το Turkiye Today, η στάση της Άγκυρας είναι μια υπενθύμιση ότι η «Διακήρυξη των Αθηνών» ήταν μάλλον ένας τακτικός ελιγμός παρά μια στρατηγική μεταστροφή.

Η νομική σχισμή των 4 μιλίων και το ιστορικό παράδοξο

Το δομικό πρόβλημα που πυροδοτεί την ένταση παραμένει η ασυμφωνία μεταξύ των ορίων των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου της Ελλάδας. Από το 1931, η Ελλάδα έχει ορίσει τον εναέριο χώρο της στα 10 ναυτικά μίλια, ενώ τα χωρικά της ύδατα εκτείνονται στα 6 μίλια. Η Τουρκία, από την πλευρά της, αρνείται να αναγνωρίσει αυτή την ιδιαιτερότητα, χαρακτηρίζοντας τη ζώνη μεταξύ 6 και 10 μιλίων ως διεθνή εναέριο χώρο.

Στην πρόσφατη τοποθέτησή του, το Τουρκικό Υπουργείο Άμυνας χαρακτήρισε τις ελληνικές αξιώσεις ως «ιστορικά πρωτοφανείς και ασυνεπείς». Αυτή η φρασεολογία δεν είναι τυχαία. Στοχεύει στο να παρουσιάσει την Ελλάδα ως την πλευρά που αυθαιρετεί εις βάρος της διεθνούς νομιμότητας, ενώ οι τουρκικές πτήσεις παρουσιάζονται ως τυπικές διαδικασίες σε διεθνή ύδατα. Η πραγματικότητα στο πεδίο, ωστόσο, είναι πολύ πιο περίπλοκη, καθώς κάθε τέτοια πτήση φέρνει τα μαχητικά των δύο χωρών σε απόσταση αναπνοής, αυξάνοντας τον κίνδυνο ενός ατυχήματος.

Το περιστατικό της 19ης Δεκεμβρίου: Η επιστροφή των εμπλοκών

Η θεωρία περί «ήρεμων νερών» δέχθηκε το τελειωτικό πλήγμα στις 19 Δεκεμβρίου. Μετά από σχεδόν τρία χρόνια σχετικής ηρεμίας, αναφέρθηκε μια εμπλοκή (dogfight) μεταξύ ελληνικών και τουρκικών μαχητικών. Αυτό το συμβάν δεν ήταν μια μεμονωμένη περίπτωση, αλλά η κορύφωση μιας σταδιακής κλιμάκωσης. Η επανεμφάνιση των αερομαχιών πάνω από το Αιγαίο σηματοδοτεί την επιστροφή σε μια στρατηγική έντασης, την οποία η Άγκυρα χρησιμοποιεί ως μοχλό πίεσης για να αναγκάσει την Αθήνα σε υποχωρήσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Η ελληνική εφημερίδα Καθημερινή, σχολιάζοντας τις εξελίξεις, έκανε λόγο για το τέλος της περιόδου των «ήρεμων ουρανών». Η ανησυχία πηγάζει από το γεγονός ότι η Τουρκία φαίνεται να εγκαταλείπει το προσωπείο της μετριοπάθειας, επιστρέφοντας στις πάγιες διεκδικήσεις της περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών και αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας σε συγκεκριμένες περιοχές.

Γεωπολιτικό σκάκι και περιφερειακές συμμαχίες

Για να κατανοήσουμε το γιατί η Τουρκία επιλέγει τη δεδομένη στιγμή να σκληρύνει τη στάση της, πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από το Αιγαίο. Η ευρύτερη γεωπολιτική σκακιέρα στην Ανατολική Μεσόγειο παίζει καθοριστικό ρόλο. Η στενή συνεργασία της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας με το Ισραήλ αποτελεί «κόκκινο πανί» για την Άγκυρα. Η Τουρκία αισθάνεται ότι επιχειρείται ένας στρατηγικός αποκλεισμός της από τους ενεργειακούς πόρους και τους δρόμους εμπορίου της περιοχής.

Η ανακοίνωση του Υπουργείου Άμυνας συνδέεται έμμεσα με αυτές τις εξελίξεις. Η Άγκυρα θέλει να καταστήσει σαφές ότι τίποτα δεν μπορεί να προχωρήσει στην περιοχή χωρίς τη δική της συγκατάθεση ή συμμετοχή. Η αμφισβήτηση του ελληνικού εναέριου χώρου είναι το πιο εύκολο εργαλείο για να υπενθυμίσει την παρουσία της και την ισχύ της. Η Γαλάζια Πατρίδα δεν είναι ένα θεωρητικό δόγμα, αλλά ένας επιχειρησιακός οδηγός που εφαρμόζεται βήμα-βήμα.

Η Διακήρυξη των Αθηνών κάτω από το μικροσκόπιο

Τον Δεκέμβριο του 2023, οι δύο χώρες υπέγραψαν τη «Διακήρυξη των Αθηνών», ένα κείμενο που υποτίθεται ότι θα έθετε τις βάσεις για μια μακρά περίοδο ειρήνης. Ωστόσο, η ερμηνεία που δίνει η κάθε πλευρά στο κείμενο αυτό διαφέρει ριζικά. Για την Ελλάδα, η διακήρυξη ήταν ένα μέσο για τη μείωση της έντασης χωρίς υποχωρήσεις σε θέματα κυριαρχίας. Για την Τουρκία, φαίνεται πως ήταν μια προσπάθεια να «παγώσει» τις ελληνικές κινήσεις, ενώ η ίδια συνεχίζει να χτίζει το αφήγημα των διεκδικήσεών της.

Σήμερα, η διπλωματική σκακιέρα δείχνει ότι η ισορροπία είναι εξαιρετικά εύθραυστη. Οι δηλώσεις των Τούρκων αξιωματούχων, που αλιεύουμε από τα ρεπορτάζ του Turkiye Today, υποδηλώνουν ότι η περίοδος χάριτος έλαβε τέλος. Η Αθήνα καλείται πλέον να διαχειριστεί μια κατάσταση όπου οι «ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας» δεν αρκούν για να αποτρέψουν την προκλητικότητα στο πεδίο.

Η επόμενη μέρα

Η ανάλυση των δεδομένων οδηγεί σε ένα σαφές συμπέρασμα: Η Τουρκία δεν πρόκειται να κάνει πίσω από τις βασικές της θέσεις στο Αιγαίο. Η εθνική ασφάλεια της Ελλάδας απαιτεί εγρήγορση και μια στρατηγική που δεν θα βασίζεται σε ευχολόγια περί «καλού κλίματος», αλλά στην ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος και των διεθνών συμμαχιών.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν θα υπάρξουν νέες παραβιάσεις, αλλά το πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η Άγκυρα για να επιβάλει τη δική της ατζέντα. Η επιστροφή στις αναχαιτίσεις και η σκληρή ρητορική είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου σε μια μακρά αντιπαράθεση που απαιτεί ψυχραιμία, αποφασιστικότητα και βαθιά γνώση των γεωπολιτικών ισορροπιών.

Η ιστορία μας διδάσκει ότι στο Αιγαίο η ηρεμία είναι συχνά η προετοιμασία για την επόμενη καταιγίδα. Η Ελλάδα οφείλει να είναι έτοιμη, καθώς ο «μήνας του μέλιτος» με την Άγκυρα φαίνεται να τελείωσε οριστικά, αφήνοντας πίσω του την ωμή πραγματικότητα της γεωγραφίας και των ανταγωνιστικών εθνικών συμφερόντων.

ΠΗΓΕΣ:

  • Turkiye Today: Ρεπορτάζ σχετικά με τις επίσημες τοποθετήσεις του Τουρκικού Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και την απόρριψη των ελληνικών ισχυρισμών περί παραβιάσεων.
  • Εφημερίδα «Καθημερινή»: Ανάλυση για το τέλος των «ήρεμων νερών» και το ιστορικό του βασιλικού διατάγματος του 1931 για τα 10 ναυτικά μίλια.
  • Γεωπολιτικά αρχεία: Στοιχεία για τη «Διακήρυξη των Αθηνών» (Δεκέμβριος 2023) και την τριμερή συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ.
  • Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS): Για το πλαίσιο των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου (αν και η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, η αναφορά είναι απαραίτητη για τη σύγκριση των θέσεων).

Διαβάστε επίσης:

Forbes: Για την Ελλάδα αποκτά η Τουρκία τα Eurofighter;

Ισραήλ: Η Τουρκία ως άμεση στρατηγική απειλή στη νέα γεωπολιτική εξίσωση

Σάλος από δηλώσεις Τούρκου αναλυτή για επίθεση στο Ισραήλ και «ανάκτηση» της Ιερουσαλήμ