Το Τέλος του Άσαντ και η Αρχή του Χάους: Η Θανάσιμη Σκακιέρα Τουρκίας-Ισραήλ
Στα τέλη του 2024, ο κόσμος παρακολούθησε με κομμένη την ανάσα την κατάρρευση ενός από τα πιο σκληρά καθεστώτα της Μέσης Ανατολής. Μετά από 13 χρόνια αιματηρού εμφυλίου και 650.000 νεκρούς, το καθεστώς Άσαντ στη Συρία έπεσε. Για την Τουρκία, αυτό φάνταζε ως η απόλυτη δικαίωση μιας δεκαετούς στρατηγικής. Όμως, αυτό που στην Άγκυρα γιόρταζαν ως θρίαμβο, στο Τελ Αβίβ το μετέφραζαν ως μια νέα, υπαρξιακή απειλή. Και κάπως έτσι, η Συρία μετατράπηκε από πεδίο εμφυλίου σε αρένα σύγκρουσης δύο περιφερειακών υπερδυνάμεων.
Η Ψευδαίσθηση της Τουρκικής Κυριαρχίας
Για χρόνια, η Συρία αποτελούσε μια «μαύρη τρύπα» για την Τουρκία. Εκατομμύρια πρόσφυγες πίεζαν την τουρκική οικονομία και κοινωνία, ενώ στα νότια σύνορά της, οι Κούρδοι (με τη βοήθεια των ΗΠΑ) είχαν δημιουργήσει ένα de facto κράτος, το οποίο η Άγκυρα εξίσωνε με το PKK. Η πτώση του Άσαντ από τους υποστηριζόμενους από την Τουρκία αντάρτες της HTS (Hayat Tahrir al-Sham) έμοιαζε με το «μαγικό ραβδί» που θα έλυνε τα πάντα: επιστροφή προσφύγων, απομάκρυνση της ιρανικής επιρροής και, κυρίως, το τέλος της κουρδικής αυτονομίας.
Πράγματι, τον Μάιο του 2025, το PKK ανακοίνωσε τον τερματισμό του ένοπλου αγώνα, χαρίζοντας στον Ερντογάν μια τεράστια πολιτική νίκη ενόψει των εκλογών του 2028. Όλα έδειχναν ιδανικά. Ωστόσο, η γεωπολιτική σπάνια χαρίζει τέτοια δώρα χωρίς τίμημα.
Ο Ισραηλινός Φόβος και το Δόγμα του «Buffer Zone»
Ενώ η Τουρκία πανηγύριζε, το Ισραήλ βρισκόταν σε κατάσταση συναγερμού. Παρόλο που η πτώση του Άσαντ έκοψε τον ομφάλιο λώρο του Ιράν προς τη Χεζμπολάχ, το Τελ Αβίβ δεν εμπιστευόταν καθόλου τη νέα ηγεσία της Δαμασκού. Ο ηγέτης της HTS, Αχμέντ Αλ-Σαράα, παρά τις διαβεβαιώσεις του για μετριοπάθεια, έχει παρελθόν στην Αλ Κάιντα. Για το Ισραήλ, στη μετά την 7η Οκτωβρίου εποχή, κάθε ισλαμιστική οντότητα στα σύνορα αποτελεί εν δυνάμει απειλή.
Το Ισραήλ δεν περίμενε να δει τις εξελίξεις. Εφάρμοσε μια επιθετική στρατηγική προληπτικών χτυπημάτων. Κατέλαβε τη ζώνη ασφαλείας στα Υψίπεδα του Γκολάν, κατέστρεψε ολοσχερώς τις στρατιωτικές δυνατότητες (αεροπορία, χημικά όπλα) της νέας συριακής κυβέρνησης και επέβαλε de facto αποστρατιωτικοποίηση στο νότο.
Αυτό που φοβάται το Ισραήλ είναι ξεκάθαρο: Μια ισχυρή, ενωμένη Συρία υπό την επιρροή της Τουρκίας και του πολιτικού Ισλάμ. Το δόγμα του Τελ Αβίβ είναι πλέον σαφές: Καλύτερα μια διαλυμένη Συρία που μάχεται τον εαυτό της, παρά ένας ισχυρός γείτονας.
Το Σοκ του Κατάρ και η Τουρκική Ανασφάλεια
Η κατάσταση εκτραχύνθηκε όταν το Ισραήλ, σε μια κίνηση που σόκαρε την παγκόσμια διπλωματία, βομβάρδισε το Κατάρ τον Σεπτέμβριο του 2025, στοχεύοντας ηγέτες της Χαμάς. Το χτύπημα στην Ντόχα δεν ήταν απλώς μια επίθεση σε έναν σύμμαχο των ΗΠΑ· ήταν ένα μήνυμα προς την Άγκυρα.
Η Τουρκία, η οποία φιλοξενεί στελέχη της Χαμάς και αρνείται να τη χαρακτηρίσει τρομοκρατική οργάνωση, ένιωσε την ανάσα του πολέμου στο έδαφός της. Αν το Ισραήλ τόλμησε να χτυπήσει το Κατάρ χωρίς ουσιαστική αντίδραση από τις ΗΠΑ, τι το εμποδίζει να χτυπήσει την Κωνσταντινούπολη; Η εμπιστοσύνη της Τουρκίας στην ομπρέλα προστασίας του ΝΑΤΟ κλονίστηκε σοβαρά, καθώς αντιλαμβάνεται την ισραηλινή στρατηγική περικύκλωσης μέσω της συμμαχίας με την Κύπρο και την Ελλάδα.
Η Συρία ως «Νέα Γιουγκοσλαβία»
Η σύγκρουση συμφερόντων Τουρκίας και Ισραήλ παίζεται πάνω στο σώμα της συριακής κοινωνίας, η οποία θυμίζει έντονα τη Γιουγκοσλαβία πριν τη διάλυσή της. Η χώρα είναι ένα μωσαϊκό: Σουνίτες Άραβες, Αλαουίτες, Κούρδοι, Δρούζοι και Χριστιανοί.
Η Τουρκία και η νέα κυβέρνηση των HTS επιδιώκουν μια ισχυρή κεντρική εξουσία, απορρίπτοντας κάθε ομοσπονδοποίηση, καθώς φοβούνται ότι η αυτονομία θα διατηρήσει ζωντανό το κουρδικό ζήτημα. Το Ισραήλ, αντιθέτως, επενδύει στον κατακερματισμό.
Τα γεγονότα του 2025 επιβεβαίωσαν τραγικά αυτή τη διάσταση:
Η σφαγή των Αλαουιτών: Τον Μάρτιο του 2025, πολιτοφυλακές προσκείμενες στη νέα κυβέρνηση σφαγίασαν 1.400 Αλαουίτες, προκαλώντας τρόμο στις μειονότητες.
Η εξέγερση των Δρούζων: Όταν ξέσπασε βία μεταξύ Βεδουίνων και Δρούζων στη Σουέιντα, το Ισραήλ βρήκε την ευκαιρία που έψαχνε. Παρουσιάστηκε ως προστάτης των Δρούζων (έχοντας δική του ισχυρή μειονότητα Δρούζων), βομβάρδισε τον συριακό στρατό και εξασφάλισε την αυτονομία της περιοχής.
Με αυτή την κίνηση, το Ισραήλ πέτυχε δύο στόχους: Δημιούργησε ένα νέο προτεκτοράτο-ανάχωμα στα σύνορά του και έδωσε το παράδειγμα σε Κούρδους και Αλαουίτες ότι η αντίσταση ενάντια στην κεντρική εξουσία –με τη βοήθεια του Ισραήλ– είναι εφικτή.
Ο Ρόλος των ΗΠΑ και το Ρωσικό Κενό
Η στάση των ΗΠΑ περιπλέκει τα πράγματα. Η κυβέρνηση Τραμπ, πιστή στην υπόσχεση αποχώρησης, στηρίζει το σχέδιο της Τουρκίας για μια κεντρική Συρία, θεωρώντας ότι έτσι θα ελεγχθεί το ISIS. Ωστόσο, για το Ισραήλ, η αμερικανική αποχώρηση από τις κουρδικές περιοχές είναι καταστροφική, καθώς ανοίγει την πόρτα στην Τουρκία να εξαπλωθεί νοτιότερα.
Από την άλλη, η Ρωσία, αποδυναμωμένη από τον πόλεμο στην Ουκρανία και έχοντας «πουλήσει» τους συμμάχους της (Αρμενία, Ιράν, Άσαντ) στο παρελθόν, αποτελεί έναν αβέβαιο παίκτη. Αν και η Τουρκία ίσως σκεφτεί να στραφεί στη Μόσχα για βοήθεια, γνωρίζει ότι ο Πούτιν διατηρεί καλές σχέσεις με το Ισραήλ και δεν είναι διατεθειμένος να ανοίξει νέο μέτωπο.
Συμπέρασμα: Προς Αναπόφευκτη Σύγκρουση;
Η Τουρκία βρίσκεται σε στρατηγικό αδιέξοδο. Αν εισβάλει ξανά στη βορειοανατολική Συρία για να τσακίσει τους Κούρδους, κινδυνεύει να ανατινάξει την ειρηνευτική συμφωνία με το PKK και να χαρακτηριστεί ως νέος κατακτητής, χάνοντας τη δυτική στήριξη. Αν δεν κάνει τίποτα, βλέπει το Ισραήλ να διαμελίζει τη Συρία, δημιουργώντας εχθρικά κρατίδια στα σύνορά της και ενθαρρύνοντας τον κουρδικό αποσχιστισμό.
Οι δύο χώρες, Τουρκία και Ισραήλ, που κάποτε ήταν στρατηγικοί εταίροι, βρίσκονται πλέον σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης. Με το Ισραήλ να βομβαρδίζει συμμάχους της Τουρκίας και να υπονομεύει τα σχέδιά της στη Συρία, και την Τουρκία να νιώθει περικυκλωμένη, η Μέση Ανατολή του 2025 μοιάζει με μια αποθήκη εκρηκτικών όπου όλοι κρατούν από έναν αναμμένο πυρσό.
Διαβάστε επίσης:
F-16 Block 50: Η κρίσιμη ημερομηνία που αλλάζει τα δεδομένα για την ΕΑΒ
Αυστρία: Γιατί η νέα απαγόρευση της μαντίλας προκαλεί «σεισμό»
Τουρκία
Ισραήλ
ΗΠΑ
Συρία
Απόρρητο